W lipcu 2026 roku Szkoła Podstawowa w Janowcu Kościelnym włączyła się w patriotyczną inicjatywę „Światło Pamięci”, której celem było uczczenie pamięci Polaków spoczywających poza granicami współczesnej Rzeczypospolitej oraz oddanie hołdu ofiarom zbrodni totalitaryzmów i tragicznych wydarzeń, które na trwałe wpisały się w historię naszego narodu.
Była to osobista inicjatywa nauczyciela naszej szkoły Rafała Pyra, który podjął się samotnej, siedmiodniowej podróży po Ukrainie, prowadzącej przez miejsca szczególnie ważne dla polskiej historii, pamięci narodowej i dziedzictwa Kresów Wschodnich. Wyprawa miała charakter patriotyczny i edukacyjny, stając się jednocześnie świadectwem troski o zachowanie pamięci o Polakach, którzy pozostali na Wschodzie oraz o ofiarach zbrodni XX wieku.
Dzięki zaangażowaniu społeczności szkolnej nasza placówka mogła stać się częścią tego wyjątkowego przedsięwzięcia. W imieniu Szkoły Podstawowej w Janowcu Kościelnym zapłonęły symboliczne Światła Pamięci na polskich nekropoliach i miejscach martyrologii znajdujących się na terenie Ukrainy.
Znicze pamięci zostały zapalone:
• na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie, gdzie spoczywają polscy oficerowie zamordowani przez NKWD w ramach zbrodni katyńskiej,
• na Polskim Cmentarzu Wojennym w Bykowni pod Kijowem, będącym miejscem pochówku tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej zamordowanych przez sowiecki aparat terroru,
• na Cmentarzu Obrońców Lwowa – Cmentarzu Orląt Lwowskich, będącym symbolem odwagi, poświęcenia i miłości młodych Polaków do Ojczyzny,
• na terenach dawnego Wołynia: w Dereżnem, Porycku, Dolinie Janowej oraz Kisielinie, gdzie oddano hołd Polakom – ofiarom tragicznych wydarzeń z lat 1943–1944.
Każde zapalone światło było symbolem pamięci, wdzięczności i szacunku wobec tych, którzy pozostali na dawnych Kresach Rzeczypospolitej. Była to również forma świadectwa, że mimo upływu lat pamięć o naszych rodakach nie gaśnie, a kolejne pokolenia Polaków nadal czują się odpowiedzialne za jej pielęgnowanie.
Inicjator przedsięwzięcia jest członkiem Stowarzyszenie Rodzina Katyńska w Olsztynie i realizował wyprawę we współpracy z Federacja Rodzin Katyńskich, której działalność od wielu lat służy pielęgnowaniu pamięci o ofiarach zbrodni katyńskiej oraz edukacji historycznej kolejnych pokoleń Polaków.
Projekt „Światło Pamięci” spotkał się z ogromnym wsparciem wielu środowisk patriotycznych oraz osób prywatnych z całej Polski. Znicze, które zapłonęły na polskich cmentarzach i miejscach pamięci narodowej na Ukrainie, zostały przekazane między innymi przez Starostwo Powiatowe w Nidzicy, a także przez liczne osoby prywatne, którym bliska jest pamięć o polskich bohaterach i ofiarach historii.
Swoje wsparcie dla inicjatywy okazały również środowiska Rodzin Katyńskich z wielu miast Polski, w szczególności stowarzyszenia i organizacje działające w Warszawie, Olsztynie, Toruniu, Kaliszu, Krakowie, Gdańsku, Bydgoszczy, Poznaniu, Wrocławiu oraz Łodzi. Dzięki ich życzliwości i zaangażowaniu możliwe było godne upamiętnienie polskich ofiar spoczywających poza granicami Ojczyzny oraz przekazanie symbolicznego przesłania, że pamięć o nich pozostaje żywa niezależnie od czasu i odległości.
Przedsięwzięcie stało się przykładem współpracy środowisk patriotycznych, samorządowych i lokalnych społeczności, które wspólnie podjęły wysiłek zachowania pamięci o Polakach zamordowanych na Wschodzie oraz o mieszkańcach dawnych Kresów Rzeczypospolitej.
Siedmiodniowa podróż przez Ukrainę stała się nie tylko wyjątkowym doświadczeniem patriotycznym, ale również żywą lekcją historii i refleksji nad losem tych, którzy oddali życie za Polskę lub padli ofiarą totalitarnych systemów XX wieku.
Udział naszej szkoły w projekcie „Światło Pamięci” stanowi wyraz troski o zachowanie pamięci historycznej oraz realizację jednego z najważniejszych zadań szkoły – wychowania młodego pokolenia w duchu patriotyzmu, szacunku dla przeszłości i odpowiedzialności za narodowe dziedzictwo.
Niech płomień zapalonych zniczy będzie symbolem pamięci, która przekracza granice państw i pokoleń, przypominając nam wszystkim o obowiązku zachowania prawdy historycznej oraz oddawania należnego szacunku tym, którzy odeszli przed nami.
„Naród, który traci pamięć, przestaje być narodem – staje się jedynie zbiorem ludzi żyjących obok siebie.”
P.S. Serdecznie dziękujemy wszystkim osobom, instytucjom i organizacjom, które wsparły inicjatywę „Światło Pamięci” i przyczyniły się do tego, że również w imieniu Szkoły Podstawowej w Janowcu Kościelnym mogły zapłonąć znicze na polskich cmentarzach i miejscach pamięci narodowej na Ukrainie.
